Subsidie voor e-boilers en thermische energieopslag: wat is er mogelijk?
ExpertINZICHT VAN DANIEL COURAGE • 15 min LEESTIJD
Overweegt uw bedrijf een gasgestookte stoomketel te vervangen door een elektrische boiler? Of onderzoekt u de mogelijkheden van thermische energieopslag, eventueel gecombineerd met eigen zonne-energie? Dan zijn er verschillende nationale en Europese subsidieregelingen die uw investering financieel aantrekkelijker kunnen maken. Welke regeling het beste past, hangt niet alleen af van de gekozen technologie, maar ook van de sector, de technische configuratie, het energieverbruik en de projectplanning. Een project dat niet in aanmerking komt voor de ene regeling, kan mogelijk wel passen binnen een andere. Het loont daarom om de verschillende subsidiemogelijkheden in samenhang te beoordelen.
Van aardgas naar CO2-arme industriële proceswarmte
In veel industrieën zijn stoom en warm water onmisbaar voor dagelijkse productieprocessen. Denk aan de voedingsmiddelen- en drankenindustrie, chemische en petrochemische industrie, papier- en kartonindustrie, farmaceutische industrie, textielindustrie en metaalverwerking. Voor processen zoals koken, drogen, reinigen, steriliseren en verwarmen worden vaak nog aardgasgestookte ketels gebruikt. Elektrificatie biedt mogelijkheden om het aardgasverbruik en de directe CO2-uitstoot aanzienlijk te verminderen. Daarmee kunnen bedrijven hun Scope 1-emissies verlagen: de directe broeikasgasemissies uit eigen installaties. Daarnaast is ook de herkomst van de gebruikte elektriciteit relevant voor de indirecte emissies (Scope 2). Door het groeiende aandeel hernieuwbare energie in de Nederlandse elektriciteitsmix is de gemiddelde CO2-emissiefactor van elektriciteit de afgelopen jaren aanzienlijk gedaald. In combinatie met duurzame elektriciteit biedt elektrificatie daarmee belangrijke mogelijkheden om de totale CO2-voetafdruk van industriële warmteproductie te verkleinen.
De technische oplossingen tot duurzame elektriciteit en elektrificatie van proceswarmte
Er zijn verschillende technische oplossingen denkbaar, variërend van bewezen elektrische boilers tot innovatieve warmteopslagsystemen. We sommen er een paar op:
Elektrische boilers: een bewezen technologie
Een elektrische boiler, ook wel e-boiler of elektroboiler genoemd, zet elektriciteit om in warmte voor de productie van warm water of stoom. Zowel elektrische weerstandsketels als elektrodeboilers zijn technologisch volwassen en worden al op industriële schaal toegepast. In onze adviespraktijk zien wij industriële projecten met e-boilerinstallaties in uiteenlopende vermogensklassen, van circa 10 MW tot 250 MW thermisch vermogen. Bij grotere projecten kan het daarbij gaan om meerdere elektrische boilers binnen één geïntegreerde installatie. Een e-boiler kan een bestaande gasketel vervangen, maar ook onderdeel zijn van een hybride warmtevoorziening waarbij de installatie vooral wordt ingezet wanneer elektriciteitsprijzen gunstig zijn. Deze flexibiliteit kan de exploitatiekosten beperken, maar stelt ook specifieke eisen aan het ontwerp en de bedrijfsvoering. Voor subsidie zijn onder meer het thermisch vermogen, de beschikbare elektriciteitsaansluiting en het verwachte aantal draaiuren van belang.
E-boilers met zonnepanelen achter de meter
Voor bedrijven die beschikken over eigen zonnepanelen (zon-PV) kan een combinatie met een elektrische boiler interessant zijn. Door zelf opgewekte elektriciteit rechtstreeks te gebruiken voor warmteproductie kan de afhankelijkheid van ingekochte elektriciteit worden verminderd. Dit biedt niet alleen mogelijkheden om de energiekosten te verlagen, maar kan ook bijdragen aan het beperken van de indirecte CO2-uitstoot (Scope 2) die samenhangt met elektriciteitsinkoop. De financiële en technische haalbaarheid hangt onder meer af van het productieprofiel van de zonnepanelen, het warmteverbruik, de beschikbare netcapaciteit en de mogelijkheden om het elektriciteitsverbruik flexibel te sturen. Daarbij is het belangrijk te beseffen dat eigen opwek van zonne-energie niet automatisch betekent dat het project aan de voorwaarden van iedere subsidieregeling voldoet. Zo kunnen eisen aan het aansluitvermogen van het elektriciteitsnet een belangrijke beperking vormen, ook wanneer een deel van de benodigde elektriciteit achter de meter wordt geproduceerd.
E-boilers gecombineerd met thermische energieopslag
Een interessante ontwikkeling is het combineren van een e-boiler met thermische energieopslag (Thermal Energy Storage, TES). Hiermee kan warmte worden geproduceerd op momenten dat elektriciteit goedkoop of ruim beschikbaar is, terwijl de opgeslagen warmte op een later moment wordt gebruikt in het productieproces. Er zijn verschillende technologieën beschikbaar, waaronder warmwaterbuffers, stoomaccumulatoren, opslag in gesmolten zouten, faseovergangsmaterialen (Phase Change Materials, PCM) en thermische batterijen met vaste opslagmaterialen zoals steen of keramiek. Sommige toepassingen zijn al jarenlang bewezen, terwijl andere technologieën zich nog in de demonstratie- of vroege commerciële fase bevinden. De combinatie van elektrificatie en warmteopslag kan niet alleen de exploitatie verbeteren, maar ook nieuwe subsidiemogelijkheden bieden doordat flexibiliteit en de inzet van duurzame elektriciteit bij bepaalde regelingen expliciet worden gewaardeerd.
Thermische energieopslag als zelfstandige investering
Thermische energieopslag hoeft niet altijd onderdeel te zijn van een nieuwe e-boilerinstallatie. Ook het toevoegen van warmteopslag aan een bestaande warmtevoorziening kan interessant zijn, bijvoorbeeld om restwarmte beter te benutten, piekbelastingen op te vangen of het energieverbruik flexibeler te maken. Afhankelijk van de toepassing kan gekozen worden voor relatief eenvoudige en bewezen opslagtechnologieën of voor innovatieve systemen die warmte bij hoge temperaturen en gedurende langere tijd kunnen opslaan. Of een dergelijke investering zelfstandig voor subsidie in aanmerking komt, hangt onder meer af van de gebruikte energiebron, de technische uitvoering en de aantoonbare energie- of CO2-besparing.
Welke subsidies zijn beschikbaar voor e-boilers en thermische energieopslag?
Voor investeringen in CO2-arme industriële warmte zijn verschillende nationale en Europese subsidieregelingen beschikbaar. Vijf regelingen verdienen in het bijzonder de aandacht: de Innovation Fund Heat Auction, SDE++, VEKI, DEI+ en EIA. Deze verschillen sterk in doelstelling, voorwaarden en de manier waarop financiële ondersteuning wordt verstrekt. Een investeringssubsidie biedt bijvoorbeeld ondersteuning voor de initiële investeringskosten, terwijl een exploitatiesubsidie afhankelijk is van de gerealiseerde productie of CO2-reductie. Daarnaast bestaan er fiscale regelingen die het financiële rendement van een investering kunnen verbeteren.
Innovation Fund Heat Auction: Europese subsidie voor industriële warmte
De
Europese Innovation Fund Heat Auction (IF Heat Auction) ondersteunt projecten die fossiele proceswarmte vervangen door CO
2-arme alternatieven, waaronder elektrische boilers en bepaalde toepassingen van thermische energieopslag. De subsidie wordt toegekend via een competitieve veiling waarbij bedrijven een subsidiebedrag bieden per vermeden ton CO
2. Geselecteerde projecten ontvangen gedurende maximaal vijf jaar een vaste premie op basis van de daadwerkelijk gerealiseerde en geverifieerde CO
2-reductie. De tweede veiling, de IF26 Heat Auction, wordt naar verwachting in december 2026 opengesteld met een budget van € 1 miljard. Opvallend is dat de gepubliceerde voorwaarden een mogelijk rangschikkingsvoordeel van 25% bieden voor projecten met voldoende flexibiliteit of opslagcapaciteit. Dit betekent geen 25% extra subsidie, maar kan onder specifieke voorwaarden de concurrentiepositie van een project binnen de veiling verbeteren. Juist bij combinaties van e-boilers en warmteopslag verdient deze Europese regeling daarom bijzondere aandacht.
SDE++: exploitatiesubsidie voor elektrische boilers
De Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) ondersteunt onder meer de productie van CO2-arme warmte met elektrische boilers. Anders dan bij een investeringssubsidie is de ondersteuning gekoppeld aan de daadwerkelijk geproduceerde warmte en wordt de subsidie jaarlijks gecorrigeerd op basis van vastgestelde referentieprijzen en de waarde van vermeden CO2-uitstoot. De SDE++ kent specifieke technische voorwaarden. Zo geldt in 2026 voor e-boilers onder meer een minimaal thermisch vermogen van 2 MW en moet het vermogen van de elektriciteitsaansluiting minimaal gelijk zijn aan het gezamenlijke vermogen van de elektrische boilers op de locatie. Daarnaast bestaat voor industriële elektrische boilers met hogetemperatuuropslag een afzonderlijke subsidiecategorie. De SDE++ kan financieel aantrekkelijk zijn, maar is vanwege de technische voorwaarden en de afhankelijkheid van jaarlijkse correctiebedragen niet voor iedere configuratie of ieder exploitatieprofiel de meest geschikte oplossing.
Voor bedrijven die in 2027 een SDE++-aanvraag willen indienen, adviseren wij om tijdig met de voorbereidingen te beginnen. Het uitwerken van het project en het verzamelen van de benodigde technische, financiële en juridische onderbouwing kan enkele maanden in beslag nemen. Wanneer voor het project nieuwe vergunningen nodig zijn, is het verstandig om nu al met de voorbereidingen van het vergunningstraject te starten. Zo kan worden voorkomen dat ontbrekende vergunningen of andere documenten een tijdige indiening tijdens de volgende SDE++-openstelling in de weg staan.
VEKI: investeringssubsidie voor bewezen technologie
De
Versnelde klimaatinvesteringen industrie (VEKI) ondersteunt industriële investeringen in bewezen technologieën die bijdragen aan CO
2-reductie. In tegenstelling tot de SDE++ gaat het hierbij om ondersteuning van de investering zelf, in plaats van een jaarlijkse vergoeding voor de geproduceerde warmte. Een belangrijke voorwaarde is onder meer dat de investering zonder subsidie een terugverdientijd heeft van meer dan vijf jaar. Afhankelijk van de technische uitvoering, de toepasselijke subsidiecategorie en het aantoonbare milieueffect kan de VEKI interessant zijn voor projecten waarbij elektrificatie, energie-efficiëntie en warmteopslag samenkomen. Omdat de VEKI eigen voorwaarden en beperkingen kent, is een zorgvuldige beoordeling van de technische en financiële uitgangspunten noodzakelijk.
DEI+: subsidie voor innovatieve warmte- en opslagtechnologie
De
Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie (DEI+) richt zich op pilot- en demonstratieprojecten met innovatieve technologieën die bijdragen aan CO
2-reductie. Voor een conventionele elektrische boiler ligt deze regeling doorgaans minder voor de hand, maar bij vernieuwende thermische opslagtechnologie, innovatieve systeemintegratie of een nieuwe industriële toepassing kunnen mogelijkheden ontstaan. Daarbij is niet alleen de technologie zelf relevant, maar ook de mate waarin het project daadwerkelijk innovatieve elementen bevat en bijdraagt aan de verdere ontwikkeling of demonstratie ervan. Het onderscheid tussen een bewezen industriële investering en een innovatief pilot- of demonstratieproject is voor de subsidiemogelijkheden dan ook essentieel.
EIA: fiscaal voordeel bij energie-investeringen
Met de
Energie-investeringsaftrek (EIA) kunnen ondernemingen fiscaal voordeel behalen op kwalificerende energie-investeringen. De Energielijst bevat specifieke mogelijkheden voor onder meer power-to-heat-installaties en verschillende vormen van thermische energieopslag. Niet iedere elektrische boiler of warmteopslaginstallatie komt automatisch in aanmerking, omdat de exacte technische omschrijvingen en voorwaarden bepalend zijn. De EIA kent bovendien andere aanvraagtermijnen dan de meeste subsidies: voor aangeschafte bedrijfsmiddelen moet de investering doorgaans binnen drie maanden na het aangaan van de verplichting worden gemeld. Ook zijn er beperkingen voor het combineren van verschillende subsidieregelingen. Zo is de EIA niet te combineren met de SDE++ voor dezelfde productie-installatie.
Welke subsidieregeling past het beste bij uw project?
Twee bedrijven kunnen investeren in vrijwel dezelfde elektrische boiler en toch op een andere subsidieregeling uitkomen. Bij het bepalen van de meest kansrijke subsidieroute kijken wij onder meer naar de sector, het thermisch vermogen, de benodigde temperaturen, het jaarlijkse warmteprofiel, de elektriciteitsaansluiting, eventuele eigen duurzame opwek en de aanwezigheid van thermische opslag. Ook de ontwikkelingsfase van de technologie, de projectplanning en de gewenste vorm van financiële ondersteuning spelen een belangrijke rol. Een eenmalige investeringsbijdrage kan voor het ene bedrijf aantrekkelijker zijn, terwijl een ander bedrijf juist baat heeft bij een langjarige exploitatiesubsidie of fiscaal voordeel. De financieel aantrekkelijkste regeling is daarom niet vanzelfsprekend de regeling met het hoogste subsidiepercentage. Ook de verwachte subsidie-inkomsten, risico’s, technische voorwaarden en het moment waarop de investering wordt gedaan, moeten worden meegewogen.
Past uw project niet binnen de SDE++? Onderzoek de alternatieven
Een veelvoorkomende uitdaging bij elektrificatieprojecten is de beperkte beschikbare netcapaciteit. Een bedrijf wil bijvoorbeeld een grote elektrische boiler installeren en tegelijkertijd gebruikmaken van eigen zonne-energie, maar beschikt over onvoldoende aansluitvermogen om aan de SDE++-voorwaarden te voldoen. Dat betekent echter niet automatisch dat het project helemaal niet voor subsidie in aanmerking komt. Afhankelijk van de installatie, het warmteprofiel en de overige projectkenmerken kan een andere subsidieregeling beter aansluiten. Soms kan ook een aangepaste technische configuratie, bijvoorbeeld met warmteopslag, nieuwe mogelijkheden bieden. Het is daarom belangrijk om verder te kijken dan één afzonderlijke regeling en al in een vroeg stadium rekening te houden met de subsidievoorwaarden. Daarbij verdient ook de projectplanning aandacht, omdat het aangaan van onomkeerbare investeringsverplichtingen de subsidiemogelijkheden kan beperken of zelfs uitsluiten.
Een subsidieaanvraag afgewezen? Een second opinion kan zinvol zijn
Heeft uw bedrijf al een afwijzende subsidiebeschikking ontvangen? Of heeft u van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) gehoord dat uw project niet voldoet aan bepaalde subsidievoorwaarden? Ook dan kan het zinvol zijn het project opnieuw te laten beoordelen. Een afwijzing binnen één subsidieregeling betekent immers niet dat alle alternatieven zijn uitgesloten. Mogelijk is een andere subsidieroute beschikbaar, biedt een volgende openstelling nieuwe mogelijkheden of is een andere projectafbakening of technische configuratie relevant. Hezelburcht kan een bestaande aanvraag of afwijzende beschikking beoordelen, de subsidiemogelijkheden opnieuw in kaart brengen en waar mogelijk alternatieve routes identificeren. Bij een formele afwijzing is het uiteraard belangrijk om rekening te houden met de geldende bezwaar- en beroepstermijnen.
Ontdek de subsidiemogelijkheden voor uw warmteproject
Overweegt u te investeren in een elektrische boiler, thermische energieopslag of een combinatie met zonnepanelen? Heeft u al een concreet project in voorbereiding, loopt u tegen subsidievoorwaarden aan of heeft u een afwijzende beschikking ontvangen? Neem dan contact op met Hezelburcht. Wij kijken graag met u mee naar de technische en financiële kenmerken van uw project en onderzoeken welke nationale of Europese subsidieregeling het beste aansluit. Vanuit onze ervaring met industriële verduurzamingsprojecten ondersteunen wij ondernemingen bij het ontwikkelen van een subsidiestrategie en het voorbereiden en indienen van volledige en kansrijke subsidieaanvragen. Neem contact op via info@hezelburcht.com, bel naar 088 495 20 00 of vul het contactformulier in:
Contactformulier
Over de auteur
Daniel Courage is Managing Consultant Sustainability bij Hezelburcht. Hij adviseert industriële ondernemingen over subsidiemogelijkheden voor CO2-reducerende investeringen, waaronder industriële elektrificatie, duurzame warmteproductie en energieopslag. |
Veelgestelde vragen over subsidie voor e-boilers en warmteopslag
Kan mijn bedrijf subsidie krijgen voor een elektrische boiler?
Ja, elektrische boilers kunnen onder voorwaarden in aanmerking komen voor onder meer de SDE++ en de Europese Innovation Fund Heat Auction. Afhankelijk van de investering en de gekozen technologie kunnen ook de VEKI, DEI+ of EIA relevant zijn. De omvang en uitvoering van de installatie, het verwachte gebruik en de beschikbare elektriciteitsaansluiting spelen een belangrijke rol bij de beoordeling.
Is er ook subsidie voor thermische energieopslag zonder nieuwe e-boiler?
Dat is mogelijk. Bepaalde warmteopslagsystemen kunnen onder de EIA vallen, terwijl voor andere toepassingen mogelijk een investeringssubsidie of innovatiegerichte regeling relevant is. Welke mogelijkheden daadwerkelijk beschikbaar zijn, hangt onder meer af van de gebruikte opslagtechnologie, het toepassingsgebied en de aantoonbare energie- of CO2-besparing.
Kan ik subsidie krijgen als mijn elektriciteitsaansluiting onvoldoende capaciteit heeft?
Dat hangt af van de gekozen subsidieregeling. De SDE++ kent specifieke aansluitvermogenseisen voor elektrische boilers, waardoor projecten met een beperkte netaansluiting niet altijd in aanmerking komen. Andere subsidieregelingen hanteren eigen technische en financiële voorwaarden, waardoor het zinvol kan zijn om alternatieve subsidieroutes en eventuele aanpassingen van de technische configuratie te onderzoeken.
Welke subsidie is financieel het aantrekkelijkst voor mijn warmteproject?
Dat kan alleen worden vastgesteld op basis van de technische en financiële projectgegevens. Een investeringssubsidie kan direct bijdragen aan de financiering van de installatie, terwijl een exploitatiesubsidie over meerdere jaren financiële ondersteuning kan bieden. De meest aantrekkelijke keuze hangt daarom af van onder meer de investeringskosten, het gebruiksprofiel, de verwachte energieprijzen, de projectplanning en de risico’s die een onderneming bereid is te dragen.